W ciągu ostatnich 60 lat liczba ludności na świecie zwiększyła się z trzech do ponad ośmiu miliardów. Produkcja żywności w tym okresie wzrosła aż czterokrotnie. Polskie rolnictwo również daje więcej żywności niż dwa pokolenia temu, chociaż postęp nie jest aż tak skokowy.
Raport “World Agricultural Production, Resource Use, and Productivity, 1961-2020” opracowany w roku 2024 przed Departament Rolnictwa rządu USA wymienia dziesięć kluczowych wydarzeń i procesów, które wpłynęły na produkcję rolną po roku 1961.
Zielona rewolucja
Amerykańska optyka ma zawsze wymiar globalny. Dlatego nie wszystkie kluczowe zmiany w rolnictwie dotyczyły również Polski. Raport wymienia na przykład “zieloną rewolucję”, wprowadzenie do uprawy półkarłowych odmian pszenicy i ryżu. Wpłynęło to na wzrost plonów zbóż w krajach Południa i miliony ludzi uratowało od głodu. Jeden z ojców tej rewolucji amerykański agronom Norman Borlaug, został za swoją pracę uhonorowany Pokojową Nagrodą Nobla (1970).
Inne wymienione w raporcie kluczowe wydarzenia to na przykład rewolucja w akwakulturze. W 2022 roku po raz pierwszy większość zjadanych na świecie ryb, pochodziła z hodowli a nie z naturalnych połowów. Podobne tendencja może dotyczyć rozwoju genetyki, jej rosnącego wpływu na produkcję zarówno roślinną jak i zwierzęcą. Obecnie na całym świecie kilkanaście procent upraw zajmują rośliny modyfikowane genetycznie. W Polsce uprawa roślin GMO jest zabroniona.
Precz z kołchozami!
Postępująca globalizację gospodarki, każda zmiana nawet w najbardziej odległym regionie świata ma wpływ na produkcję żywności i dochody rolnictwa w Polsce. Przykładem są emocje towarzyszące umowie o wolnym handlu z krajami Mercosur. Na efektywność naszego rolnictwa decydujący wpływ miało na pewno ostateczne pożegnanie z kolektywizacją i gospodarstwami państwowymi w 1989 roku. Ten czynnik miał również kluczowe znaczenie w światowej skali. Dzierżawa i prywatyzacja już pod koniec lat siedemdziesiątych XX wieku na trwale zmieniła rolnictwo w Chinach. Upadek ZSRR w roku 1991 oznaczał nadejście ciężkich czasów dla kołchozów. Ich postępująca likwidacja spowodowała istotny wzrost produkcji żywności w Rosji, zwłaszcza zbóż.
Więcej na ten temat w artykule S. Świtka pt. “Polskie rolnictwo na tle przemian rolnictwa światowego w ostatnich 60 latach” (ZDR 2/2026). Artykuł jest dostępny w formacie PDF na stronie:
https://zdr.cdr.gov.pl/archiwum.html
Zachęcamy do zapoznania się z pełną treścią numeru:www.zdr.cdr.gov.pl
