Schyłek 2025 roku przyniósł znakomite wieści! 17 listopada decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego kultura góralska polskich Karpat została wpisana na krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Uzyskała tym samym status ochronny.
Wpis zainicjował Narodowy Instytut Dziedzictwa. Koordynowany był przez Małopolskie Centrum Kultury „Sokół” z Nowego Sącza, Związek Podhalan w Polsce im. Świętego Jana Pawła II oraz Regionalny Ośrodek Kultury w Bielsku-Białej. W tworzenie wniosku żywo zaangażowane były przedstawicielki Zagórzan: Klaudia Gawronek (depozytariuszka), Magdalena Polańska, Agnieszka Józefiak-Lewandowska oraz Dorota Kościelniak i Monika Kościelniak. Podczas konsultacji regionalnych na bazie kwestionariuszy i badań terenowych zbieraliśmy informacje aktualne dla regionu zagórzańskiego. W efekcie trafiły one do wniosku ogólnego.
Prace nad wpisem prowadziliśmy w ramach regularnych spotkań przedstawicieli Górali Polskich. Czyli Górali Zagórzańskich, Śląskich, Żywieckich, Babiogórskich, Orawskich, Podhalańskich, Gorczańskich, Kliszczackich, Spiskich, Pienińskich, Łącko-Kamienickich oraz Nadpopradzkich. Wspólnie wypracowali oni wniosek obejmujący współczesne przejawy tradycji góralskiej kultywowanej każdego dnia. Mimo wyraźnych różnic między regionami udało się ująć kwintesencję kultury góralskiej. Bazującej na wspólnej historii, języku, muzyce, obrzędowości oraz poczuciu tożsamości.
Kultura góralska to żywe dziedzictwo niematerialne przekazywane z pokolenia na pokolenie. Jej obecność na liście nakłada na państwo obowiązek inwentaryzacji wszelkich form tradycji Górali Polskich zgodnie z zaleceniami Konwencji UNESCO. Dzięki temu podjęte zostaną systemowe działania dążące do ochrony, dokumentacji i podtrzymywania kultury góralskiej. Niech się dzieje!
Klaudia Gawronek
